|
Starcze zwyrodnienie plamki
związane z wiekiem (age-related macular degeneration – AMD) to
degeneracyjna choroba oczu, która jest najczęstszą przyczyną
poważnej utraty widzenia u osób po 65. roku życia w krajach
rozwiniętych. Istotą tego schorzenia jest pojawienie się zmian w
centralnej części siatkówki, w plamce żółtej – w miejscu, które
odpowiada za precyzyjne widzenie. Kiedy zmiany pojawią się w
obojgu oczach, doprowadzają do ograniczenia w znacznym stopniu
zdolności wykonywania codziennych podstawowych czynności (np.
czytania, prowadzenia samochodu, posługiwania się środkami
płatniczymi). Choroba w znacznym stopniu obniża jakość życia,
skazuje osoby dotychczas samodzielne na opiekę osób trzecich
oraz często w znacznym stopniu obciąża ekonomicznie pacjenta i
jego rodzinę – potwierdzają to badania przeprowadzone wśród
pacjentów.
W ciągu ostatnich lat obserwujemy stale rosnącą, niestety,
liczbę chorych z powodu AMD, co jest związane z procesem
starzenia się społeczeństw i powoduje występowanie chorób
typowych dla wieku podeszłego (w tym AMD) na skalę epidemiczną.
Przypadki zachorowań na AMD szacuje się na 2-10% u osób powyżej
50. roku życia i ponad 13% – po 85. roku życia (1). Przewiduje
się, że liczba chorych w ciągu najbliższych 25 lat wzrośnie
trzykrotnie. Można zatem uznać, że w przypadku AMD mamy do
czynienia z chorobą społeczną.
Zmiany, które zachodzą w siatkówce, są wynikiem postępującego
procesu starzenia się organizmu, w naturalny sposób dotyczy to
również oczu. W przebiegu tego procesu dochodzi do powstawania
zmian miażdżycowych początkowo w naczyniach naczyniówki i
wtórnie doprowadza do powstania zmian degeneracyjnych w obrębie
centralnej siatkówki (1).
AMD jest schorzeniem wieloczynnikowym o złożonym patomechanizmie
(ryc. 1). Pomimo wyjaśnienia wielu zjawisk z nim związanych,
nadal część z nich wymaga dalszych wnikliwych badań. Obecnie
badania dotyczą nie tylko patomechanizmu powstawania tego
schorzenia, ale przede wszystkim poszukuje się nowych metod
leczenia. Dotychczas istniejące metody leczenia pozwalały
jedynie, w najlepszym przypadku, na stabilizację widzenia bez
możliwości poprawy ostrości wzroku. Obecnie wdrażane są
nowoczesne metody, z zastosowaniem leków hamujących angiogenezę,
które dają nadzieję również na poprawę ostrości widzenia
chorującym na AMD (2).
Podstawowe znaczenie w opanowaniu tej „epidemii XXI” wieku, bo
tak z całą pewnością można określić AMD, ma rozpoznanie
schorzenia i czynników ryzyka.
Rola lekarza pierwszego kontaktu jest bardzo istotna – polega
przede wszystkim na informowaniu pacjentów, u których stwierdza
się czynniki ryzyka, o zagrożeniu chorobą, możliwościach
wdrażania działań profilaktycznych; lekarz pierwszego kontaktu
kieruje pacjentów na okresowe badania okulistyczne.
Pierwsze objawy rozwijającego się AMD mogą być różne, zawsze
jednak związane są z zaburzeniami widzenia w centralnym polu
widzenia i mogą być opisywane przez pacjenta jako pogorszenie
ostrości widzenia, krzywienie się linii prostych, obecność
ciemnej plamy przed okiem.
Na pewno często zdarza się, że pacjent z pierwszymi objawami
sugerującymi zmiany w siatkówce, zwraca się do lekarza
rodzinnego; właśnie wtedy poinformowanie pacjenta o konieczności
pilnej kontroli okulistycznej może zdecydować o szybszym
wdrożeniu leczenia, a tym samym – o lepszym rokowaniu co do
widzenia.
|
|
Dokładne badanie siatkówki i ocena
zaawansowania zmian są możliwe tylko w czasie badania
okulistycznego z użyciem specjalistycznego sprzętu, niemniej
jednak wywiad i przeprowadzenie prostych badań diagnostycznych
pozwalają postawić wstępne rozpoznanie.
Łatwym i skutecznym sposobem diagnozowania wczesnych zaburzeń
widzenia w AMD jest test Amslera, do którego pacjent powinien
mieć dostęp nie tylko w gabinecie okulistycznym, ale również u
lekarza rodzinnego. Pacjenci z wczesną zdiagnozowaną postacią
AMD lub znajdujący się w grupie podwyższonego ryzyka powinni
taki test wykonywać w domu, w ramach samokontroli, przynajmniej
raz w tygodniu.
Również w gabinecie lekarza pierwszego kontaktu pacjenci mogą
otrzymywać wskazówki dotyczące racjonalnego trybu życia,
zalecenia dietetyczno-żywieniowe oraz informacje o suplementacji
witaminowej (3).
Podstawowe znaczenie w leczeniu ma wczesne rozpoznanie
schorzenia i diagnostyka. W Polsce do retinologa pacjenci nadal
trafiają zbyt późno, często ze zmianami tak zaawansowanymi, że
na wdrożenie leczenia jest za późno.
Aktualne metody leczenia oparte są na złożonym patomechanizmie
schorzenia, dają coraz więcej szans na zachowanie ostrości
wzroku, a nawet jego poprawę.
Piśmiennictwo:
1. Vingerling JR et al.: Age–related macular degeneratin is
associated with atherosclerosis. The Rotterdam Study, Am J
Epidemiol 1995, 142(4), 404-409.
2. Brown DM et al.: Ranibizumab versus verteporfin for
neovascular age-related macular degeneration. N Engl J Med.
2006, 355, 1432-1444.
3. AREDS. A randomized, placebo–controlled, clinical trial of
high dose supplementation with vitamins C and E, beta carotene,
and zinc for age–related macular degenerations and vision loss.
AREDS report no. 8, Arch Ophtalmol 2001, 119, 1417-1436.
Ryc. 1. AMD – złożony
patomechanizm.
Fig. 1. AMD – complex pathomechanism
|
|
