NR 1/2002
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Wyniki leczenia powtórnego odwarstwienia
siatkówki po usunięciu oleju silikonowego
Results of management of retinal redetachment
following silicone oil removal
Agata Wesołek-Czernik, Jerzy Nawrocki
Z Katedry i Kliniki Chorób Oczu Akademii Medycznej w Łodzi
Kierownik: dr hab. n. med. Wojciech Omulecki |
|
|
| Summary: |
Purpose: The assessment of anatomical and
functional results in the treatment of retinal redetachment after silicone oil removal
(OR).
Materials: Between November 1992 and October 1996 silicone oil was
removed from 104 eyes (98 patients). Retinal redetachment occured in 11 eyes, mostly
within 1 month after silicone oil removal.
Method: Revitrectomy with silicone oil tamponade was performed in all
cases.
Results: Retinal attachment was achieved in 8 cases (73%)
postoperatively, but only three eyes achieved the same visual acuity as before SOR.
Functional results occured worse than previous SOR in other patients. Visual acuity 1/60
or better was achieved in 6 cases.
Conclusions: Our observations demonstrate that revitrectomy with silicone
oil endotamponade is an effective treatment for retinal redetachment after SOR, even if
functional results are not as good as anatomical. |
| Słowa kluczowe: |
usunięcie oleju silikonowego, powikłania, powtórne
odwarstwienie siatkówki, powtórna witrektomia, tamponada olejem silikonowym. |
| Key words: |
silicone oil removal, complications, retinal redetachment,
revitrectomy, silicone oil tamponada. |
|
|
|
Wstęp
Powikłane odwarstwienie siatkówki jest najpoważniejszym i najtrudniejszym wyzwaniem dla
chirurgów szklistkowo-siatków-
kowych. Dla pacjentów cierpiących na to schorzenie metodą ostatniej szansy stała się
witrektomia przez część płaską ciała rzęskowego z tamponadą wewnątrzgałkową
olejem silikonowym.
Na podstawie prac wielu autorów wiadomo, że obecność oleju silikonowego nie jest
obojętna dla oka. Postuluje się zatem, aby po uzyskaniu przyłożenia siatkówki oraz
stabilizacji procesu proliferacji olej silikonowy usuwać z gałki ocznej. Z zabiegiem tym
wiąże się jednak możliwość wystąpienia chyba najpoważniejszego powikłania, jakim
jest ponowne odwarstwienie siatkówki (6, 13, 14).
Materiał i metoda
Obserwacji poddano 11 chorych (11 gałek ocznych z grupy 104), u których w trakcie 18
miesięcy po usunięciu oleju silikonowego wystąpiło powtórne odwarstwienie siatkówki.
W grupie tej było 5 gałek ocznych z powikłaniami retinopatii cukrzycowej, 3 - z
odwarstwieniem siatkówki z proliferacjami szklistkowo-siatkówkowymi oraz 3 - z
odwarstwieniem siatkówki spowodowanym urazem gałki ocznej. Tabela I przedstawia
częstość występowania ponownego odwarstwienia siatkówki w zależności od przyczyny
pierwotnej.
Czas od usunięcia oleju silikonowego do wystąpienia tego powikłania przedstawiał się
następująco: do 10 dni po usunięciu oleju silikonowego - w 5 gałkach ocznych, po
miesiącu - w 4 gałkach ocznych, w okresie od 2 do 12 miesięcy - w 2. We wszystkich
przypadkach wykonano powtórną witrektomię z tamponadą olejem silikonowym.
Wyniki
Powtórne przyłożenie siatkówki uzyskano w 8 gałkach ocznych. W 3 - mimo zastosowanego
leczenia siatkówka pozostawała odwarstwiona.
Poprawę ostrości wzroku uzyskano u 6 chorych. Wyniki czynnościowe zestawiono w tabeli
II.
W żadnym przypadku nie uzyskano poprawy ostrości wzroku
(w stosunku do ostrości wzroku sprzed usunięcia oleju silikonowego), a u 3 chorych
pozostała ona na poziomie ostrości sprzed usunięcia oleju silikonowego.
Omówienie
Powtórne odwarstwienie siatkówki wystąpiło w 11 gałkach ocznych, co stanowiło 10,6%
wszystkich gałek ocznych po usunięciu oleju silikonowego. We wszystkich przypadkach
ponownego odwarstwienia siatkówki wykonano powtórną tamponadę wewnątrzgałkową
olejem silikonowym. W 8 gałkach ocznych nie udało się uzyskać wyjściowej (sprzed
usunięcia oleju silikonowego) ostrości wzroku, a w 3 nie uzyskano przyłożenia
siatkówki.
Powtórne odwarstwienie siatkówki po usunięciu oleju silikonowego określane jest jako
najpoważniejsze powikłaniem tego zabiegu. Według różnych autorów odsetek
przypadków, w których występuje, wynosi od 0 do 33% (1,3,7,10,12,15). Ta
różnorodność wyników najczęściej związana jest z niejednakową liczbą badanych
oczu (od kilku do kilkuset), różnymi pierwotnymi rozpoznaniami oraz zastosowanymi
metodami operacyjnymi. Starając się wyjaśnić względnie wysoki procent ponownego
odwarstwienia siatkówki po usunięciu oleju silikonowego, brano pod uwagę wskazania do
witrektomii z tamponadą wewnątrzgałkową olejem silikonowym oraz czas jej trwania (2).
Nie znaleziono jednak korelacji pomiędzy powyższymi kryteriami a tym powikłaniem, co
również znalazło potwierdzenie w naszej pracy.
Ando (1) zaobserwował powtórne odwarstwienie siatkówki w 13 z 90 przypadków (14,4%) po
usunięciu oleju silikonowego. W grupie tej była taka sama liczba oczu z retinopatią
cukrzycową jak i z innym rozpoznaniem. W pracy Leavera i Franksa (9) powikłanie to
występuje w 19%, a Kroll i wsp. (8) wykazali, że powtórne odwarstwienie siatkówki
występowało w 21 z 95 operowanych gałek ocznych (22%). Caswell i Gregor (3) podają
wystąpienie tego powikłania w 25% przypadków. W pracy Nawrockiego i wsp. (11) ponowne
odwarstwienie siatkówki występowało w 28% przypadków. Również Zivojnovic^ (15)
zwraca uwagę na występowanie wysokiego wskaźnika ponownych odwarstwień siatkówki po
usunięciu oleju silikonowego.
Jedynie McCuen i wsp. (10) w swoich pierwszych doniesieniach nie zaobserwowali
występowania tego powikłania w 11 gałkach ocznych poddanych zabiegowi operacyjnemu. W
późniejszych doniesieniach jednak podają obecność ponownego odwarstwienia siatkówki
w 11% przypadków (12). Wynik jest właściwie identyczny z otrzymanym przez nas.
Przyczyny względnie wysokiej częstości tego powikłania są niejasne. Za powód uznaje
się trudne do wykrycia błony nasiatkówkowe, które po usunięciu oleju silikonowego
ulegają obkurczeniu, ewentualnie obecność trudnych do wykrycia otworów zlokalizowanych
na dalekim obwodzie siatkówki lub ponowne otwarcie otworu.
Należy jednocześnie zaznaczyć, że powtórne odwarstwienie siatkówki występuje
również w oczach z obecną tamponadą wewnątrzgałkową olejem silikonowym. W
piśmiennictwie opisywano to powikłanie w 22-54% przypadków (5,7). W naszym materiale
wystąpiło ono w 2% przypadków.
Autorzy są zgodni, że zmniejszenie częstości występowania ponownego odwarstwienia
siatkówki po usunięciu oleju silikonowego można osiągnąć, dążąc do uwolnienia
wszystkich trakcji siatkówkowych przed ewakuacją tamponady wewnątrzgałkowej (13). |
|
Dodatkowym zabezpieczeniem jest wykonanie w trakcie tamponady
laserokoagulacji całego obwodu siatkówki (4). Według Bodanowitza i wsp. (2)
zastosowanie powtórnej witrektomii z tamponadą olejem silikonowym przynosi poprawę
anatomiczną i czynnościową u większości chorych. Nasze wyniki nie potwierdzają tej
obserwacji. Zastosowanie powtórnej witrektomii z tamponadą olejem silikonowym pozwoliło
na przyłożenie siatkówki w 8 z 11 gałek ocznych, w których wystąpiło to
powikłanie. Poprawy czynnościowej nie uzyskano w żadnym przypadku (w stosunku do
ostrości wzroku sprzed usunięcia oleju silikonowego), a w 3 pozostała na poziomie
sprzed usunięcia oleju silikonowego.
Autorzy omawiający leczenie powtórnego odwarstwienia siatkówki po usunięciu oleju
silikonowego nie opisują dokładnie uzyskanych wyników czynnościowych. Jedynie w pracy
Caswella i Gregora (3) oraz Bodanowitza i wsp. (2) odnajdujemy informacje na temat
ostrości wzroku po powtórnej tamponadzie olejem silikonowym. Caswell i Gregor w 16 z 21
gałek ocznych (76,2%) z sukcesem anatomicznym uzyskali ostrość wzroku lepszą od ruchu
ręki przed okiem. U Bodanowitza i wsp. udało się odtworzyć użyteczną ostrość
wzroku na poziomie ł0,02 w 50% gałek ocznych.
Podsumowując, należy podkreślić, że powtórna witrektomia z tamponadą
wewnątrzgałkową olejem silikonowym daje dobre rezultaty w leczeniu chorych z powtórnym
odwarstwieniem siatkówki po usunięciu oleju silikonowego. Brak poprawy czynnościowej (w
stosunku do ostrości wzroku sprzed usunięcia oleju silikonowego) nie powinien
ograniczać wskazań do jego ewakuacji. Należy zawsze kierować się dobrem chorego i
wybrać optymalny wariant zastosowanego leczenia.
Piśmiennictwo: 1. Ando F.: Usefulness and limit of silicone in
management of complicated retinal detachment. Jpn. J. Ophthal., 1987, 31, 138-146. 2.
Bodanowitz S., Hesse L., Poller S., Kroll, P.: Management of retinal redetachment
following silicone oil removal. Ger. J. Ophthalmol., 1996, 5, 67-72. 3. Casswell A. G.,
Gregor Z. J.: Silicone oil removal II. Operative and postoperative complications. Br. J.
Ophthalmol., 1987, 71, 898-902. 4. Chan C., Okun E.: The question of ocular tolerance to
intravitreal liquid silicone - a long term analysis. Ophthalmology, 1986, 93, 651-659. 5.
Dimopoulos S. T.; Heimann, K.: Spätkomplikationen nach Silikonölinjektion.
Langzeitbeobachtungen an 100 Fällen. Klin. Monatsbl. Augenheilkd, 1986, 189, 223-227. 6.
Eckardt C., Behrendt S., Zwick A.: Results of silicone oil removal from eyes treated with
retinectomies. Ger. J. Ophthalmol., 1992, 1, 2-6. 7. Federman J. L., Schubert H. D.:
Complications associated with the use of silicone oil in 150 eyes after retina - vitreous
surgery. Ophthalmology, 1988, 95, 870-876. 8. Kroll P., Berg P., Biermeyer H.:
Langzeitergebnisse nach vitreoretinaler Silikonölchirurgie. Fortsch. Ophthalmol., 1988,
85, 259-262. 9. Leaver P., Franks W.: Removal of silicone oil - results and complications.
New frontiers in ophthalmology. C. Y. Khoo et al. Editors, 1991, 345-352. 10. McCuen B. W.
II, Landers M., Machemer R.: The use of silicone oil following failed vitrectomy for
retinal detachment with advanced proliferative vitreoretinopathy. Ophthalmology, 1985, 92,
1029-1034. 11. Nawrocki J., Ghoraba H., Gabel V. -P.: Probleme der Silikonölenenfernung.
Eine Studie über 63 konsekutive Fälle. Ophthalmologie, 1993, 90, 258-263. 12. Sell C.
H., McCuen B. W. II, Landers M. B. III, Machemer R.: Long - term results of successful
vitrectomy with silicone oil for advanced proliferative vitreoretinopathy. Am. J.
Ophthalmol., 1987, 103, 24-28. 13. Silicone Study Report 6. The effects of silicone oil
removal. Arch. Ophthalmol., 1994,112, 778-785. 14. Zilis J. D., Brooks W., McCuen B. W.,
deJuan E., Stefansson E., Machemer R.: Results of silicone oil removal in advanced
proliferative retinopathy. Am. J. Ophthalmol., 1989, 108, 15-21. 15. Zivojnovic^ R.:
Silicone oil in vitreoretinal surgery. Dordrecht. The Netherlands. Martinus Nijhoff/Dr W.
Junk., 1987.
Praca wpłynęła do Redakcji 6.08.2001 r. (7)
Rozpoznanie pierwotne
Primary diagnosis |
Powtórne odwarstwienie siatkówki n
(%)
Retinal redetachment |
Ogółem
Total |
| PDR |
5/59 (8,5) |
11/104 (10,6) |
| PVR |
3/33 (9,1) |
| TRD |
3/12 (25,0) |
Tabela I. Częstość występowania powtórnego odwarstwienia
siatkówki po usunięciu oleju silikonowego.
Table I. Incidence of retinal redetachment after silicone oil removal.
PDR - retinopacia proliferacyjna cukrzycowa (diabetic proliferatic
retinopathy)
PVR - powikłane odwarstwienie siatkówki z proliferacjami
szklistkowo-siatkówkowymi (complicated retinal detachment with PVR)
TRD - pourazowe odwarstwienie siatkówki (traumatic retinal detachment)
| Ostrość wzroku Visual acuity |
Przed usunięciem oleju silikonowego Before SOR |
Po ponownym odwarstwieniu siatkówki After
redetachment |
Po ponownej witrektomii After revitrectomy |
| <1/60 |
1 |
10 |
5 |
| 1/60-5/60 |
6 |
1 |
2 |
| 6/60-6/12 |
3 |
0 |
4 |
| >6/12 |
1 |
0 |
0 |
Tabela II. Ostrości wzroku przed usunięciem oleju silikonowego
po ponownym odwarstwieniu siatkówki oraz po ponownej witrektomii.
Table II. Visual acuity before SOR after redetachment and after
revirectomy.
Adres do korespondencji (Reprint requests to):
dr med. Agata Wesołek-Czernik
ul. Juhasowa 7
92-008 Łódź |
|
|
|
