NR 1/2002
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Obraz tarczy nerwu wzrokowego w skaningowej
tomografii laserowej a wyniki perymetrii statycznej u dzieci z jaskrą młodzieńczą
Optic nerve disc laser scanning tomography and static
perimetry in juvenile glaucoma
Bronisława Koraszewska-Matuszewska, Erita Filipek, Elżbieta
Samochowiec-Donocik, Ewa Pieczara, Andrzej Dudziński
Z Katedry i Kliniki Okulistyki Dziecięcej Śląskiej Akademii Medycznej w Katowicach
Kierownik: prof. dr hab. n. med. Bronisława Koraszewska-Matuszewska |
|
|
| Summary: |
The aim of our research was to estimate the correlation
between optic nerve head parameters examined with laser scanning ophthalmoscope and
results of central, visual field (MD and PSD) in the youth and the evaluation the role of
this correlation in juvenile glaucoma early diagnosis.
Material: three groups of patients. Group I consisted of 32 eyes (16
children) with juvenile glaucoma in which trabeculectomy was performed. There were 72 eyes
of 32 children with glaucoma juvenile suspect in the group II. Control group (III)
contained 20 eyes of 10 children without glaucoma. The age of patients ranged from 9 to 18
years. The mean intraocular pressure was 16 mmHg in the I group, 18 mmHg in the II group
and 15,6 mmHg in the III group. Simple Regression Analysis of mean values of
biomorphometric parameters of optic nerve head for Mean Defect of central visual field was
used in all three groups.
Results: the statistically significant correlation between Vol. B and MD
was observed in the I group. There was no such correlation in the II group, but
correlation between Av. Sl. and MD was presented. In the III group mean value of MD was
the smallest one and correlated with Vol. B. Statistically significant correlation between
mean values of PSD and Vol. B was observed in the I and II group, between PSD and Vol. A
in group III.
Conclusion: There was the correlation between optic nerve head parameters
and mean deviation of retinal sensivity of central visual field in the youth. This
examination can be helpful in early diagnosis of primary juvenile glaucoma. |
| Słowa kluczowe: |
jaskra młodzieńcza, laserowa tomografia skaningowa,
perymetria statyczna. |
| Key words: |
juvenile glaucoma, laser scanning tomography, static
perimetry. |
|
|
|
Wczesna diagnostyka jaskry młodzieńczej i jej leczenie
pozwalają na zachowanie prawidłowej funkcji narządu wzroku. Dobra ostrość wzroku,
obserwowane często niewielkie odchylenia od normy w obrazie dna oka i wolno postępujące
zmiany w polu widzenia mogą powodować utrudnienie właściwego rozpoznania (7).
Celem pracy było stwierdzenie, czy istnieje korelacja pomiędzy parametrami
biomorfometrycznymi głowy nerwu wzrokowego zmierzonymi dzięki wykorzystaniu laserowej
tomografii scaningowej a wynikami statycznego badania pola widzenia oraz czy może ona
być pomocna we wczesnej diagnostyce jaskry młodzieńczej u młodzieży.
Pacjenci i metodyka
Badania wykonano u 62 dzieci (124 gałek ocznych) w wieku od 9. do 18. roku życia. W
grupie badanej (I) z jaskrą młodzieńczą oceniano 32 gałki oczne u 16 dzieci (10
dziewczynek i 6 chłopców), w tym 27 gałek ocznych uprzednio przebyło trabekulektomię.
Grupę drugą (II) stanowiły 72 gałki oczne u 36 dzieci (20 dziewczynek i 16
chłopców), u których podejrzewano jaskrę na podstawie podawanych przez nie
dolegliwości, szczególnie bólów głowy albo oczu, zaburzeń widzenia lub wyglądu
głowy nerwu wzrokowego w czasie przypadkowych badań okulistycznych. Grupa kontrolna
(III) obejmowała 20 gałek ocznych u 10 dzieci (6 dziewczynek i 4 chłopców), u których
wykluczono jaskrę.
W tabeli I przedstawiono wiek dzieci, ostrość wzroku, wady refrakcji, długość osi
anatomicznej gałek ocznych oraz ciśnienie wewnątrzgałkowe.
Ostrość wzroku z korekcją do dali wynosiła w grupie I średnio 0,8, w grupie II - 0,9,
w grupie III - 0,95. Wady refrakcji były niskiego stopnia, przeważała
krótkowzroczność. Długość osiowa gałek ocznych w trzech grupach była podobna -
średnio 23 mm. Ciśnienie wewnątrzgałkowe wynosiło w grupie badanej średnio 16 mmHg,
w grupie II średnio 18 mmHg, a w grupie kontrolnej średnio 15,6 mmHg.
Badanie tarczy nerwu wzrokowego wykonywano laserowym oftalmoskopem skaningowym firmy LDT w
systemie TopSS, wersja 3.3.1. Pole widzenia oceniano za pomocą polomierza Humphrey'a,
stosując program 30-2.
Badano:
1. całkowitą powierzchnię tarczy nerwu wzrokowego
TCA,
2. iloraz powierzchni zagłębienia do powierzchni tarczy nerwu
wzrokowego CD,
3. powierzchnię pierścienia nerwowo-siatkówkowego
Rim,
4. objętość pierścienia nerwowo-siatkówkowegoVol. A,
5. objętość zagłębienia - wnęki naczyniowej
Vol. B,
6. maksymalne zagłębienie głowy nerwu wzrokowego
Dp. max,
7. wartość średnią pionowego CD VCD,
8. wartość średnią poziomego CD HCD,
9. średni kąt nachylenia zagłębienia Av. Sl.,
10. średnie upośledzenie czułości siatkówki MD,
11. średnie odchylenie progu czułości siatkówki
PSD.
Do badań statystycznych wykorzystano test nieparametryczny Kołmogorowa-Smirnova,
analizę wariancji jednoczynnikowej, analizę regresji liniowej dla założonego poziomu
istotności a = 0,05.
Wyniki badań
Wykorzystując test Kołmogorowa-Smirnova, stwierdzono, że badane rozkłady spełniają
warunki rozkładu normalnego. W tabeli II przedstawiono średnie wartości parametrów
biomorfometrycznych tarczy nerwu wzrokowego i statycznego pola widzenia w analizowanych
grupach.
Analiza wariancji jednoczynnikowej wykazała statystycznie istotne różnice pomiędzy
grupami w zakresie parametrów Rim (p=0,0049), Vol. A (p=0,0220), Dp. max. (p=0,0394), MD
(p=0,0225).
Do oceny zależności pomiędzy stanem tarczy nerwu wzrokowego a ubytkami czułości
siatkówki wykorzystano analizę regresji prostej. Wyniki przedstawiono w tabeli III i IV.
Dokonując analizy regresji prostej, porównano wartości poszczególnych parametrów
biomorfometrycznych tarczy nerwu wzrokowego w każdej z grup oraz średniej wartości
upośledzenia czułości siatkówki MD i stwierdzono statystycznie znamienne zależności.
W grupie I (oczy z jaskrą) występuje wprost proporcjonalna zależność pomiędzy
średnim ubytkiem czułości siatkówki MD a powiększeniem wnęki Vol. B, współczynnik
korelacji wynosi +0,39. Oznaczać to może, że im większa jest objętość zagłębienia
tarczy nerwu wzrokowego, tym większe ubytki czułości siatkówki wykazuje pole widzenia.
W grupie II wykazano zależność pomiędzy ubytkiem czułości siatkówki MD a kątem
nachylenia wnęki Av. Sl. Współczynnik korelacji wynosi -0,41, co może oznaczać, że
wraz ze zmianą stromizny wnęki pojawia się ubytek czułości siatkówki.
W grupie III obserwuje się związek pomiędzy stanem czułości siatkówki MD a
objętością wnęki Vol. B, współczynnik korelacji równa się +0,35.
Analizę regresji prostej przeprowadzono również dla parametrów biomorfometrycznych
tarczy nerwu wzrokowego i średniego odchylenia progu czułości siatkówki PSD. Wykazano
występowanie istotnie znamiennych zależności w trzech grupach.
Współczynnik korelacji pomiędzy wartościami średnimi PSD a objętością wnęki Vol.
B wynosi w grupie I -0,58, w grupie II -0,33.
W grupie III wykazano zależność pomiędzy wartościami średnimi PSD a objętością
pierścienia nerwowo-siatkówkowego - Vol. A. Współczynnik korelacji wynosił +0,56.
Omówienie
Analiza materiału klinicznego wykazała, że w porównaniu z grupą kontrolną wartości
parametrów biomorfometrycznych tarczy nerwu wzrokowego były niższe w oczach z jaskrą.
Podobne wyniki uzyskały autorki w poprzedniej pracy (8). Średni ubytek czułości
siatkówki w statycznym polu widzenia był najwyższy w grupie oczu z jaskrą, co
stwierdzili także Airaksinen i wsp. (1). Natomiast średnie odchylenie progu czułości
siatkówki w ocenianych przez nas grupach było podobne. Nie zawsze obserwuje się
korelację pomiędzy wyglądem tarczy nerwu wzrokowego a polem widzenia (5). Najczęściej
autorzy (2-5,6,10,11) wykazywali zależność pomiędzy wielkością pierścienia
nerwowo-siatkówkowego Rim i wielkością CD a zmianami w perymetrii statycznej u
dorosłych chorych z jaskrą otwartego kąta.
|
|
U naszych pacjentów średnie wartości Rim wynosiły w
grupie I średnio 1,27 mm, w grupie II 1,30 mm, w grupie III 2,06 mm i nie wykazywały
istotnych korelacji ze zmianami w polu widzenia. Według Funka i wsp. (5) zmniejszenie
się pierścienia nerwowo-siatkówkowego może poprzedzać ubytek w polu widzenia. Toteż
stwierdzenie takiego pomniejszenia strefy neuroretinalnej należy oceniać jako bardzo
ważny objaw zaczynającego się uszkodzenia spowodowanego jaskrą. W naszym materiale
najczęściej występującą korelacją była zależność pomiędzy objętością
zagłębienia tarczy nerwu wzrokowego a defektami w polu widzenia. Można ją było
stwierdzić w oczach z jaskrą młodzieńczą. Rodzi to przypuszczenie, że u młodych
chorych zmienia się objętość wnęki naczyniowej, co prowadzi do powstania wydrążenia
jaskrowego tarczy nerwu wzrokowego, początkowo bez znamiennego zmniejszenia pierścienia
neuroretinalnego. Podobne wyniki uzyskali Matsubara i wsp. (9) oraz Sturmer i wsp. (10) u
dorosłych osób. W grupie oczu z podejrzeniem jaskry występował brak korelacji
pomiędzy wartościami parametrów biomorfometrycznych tarczy nerwu wzrokowego a średnim
odchyleniem czułości siatkówki. Taki brak korelacji u pacjentów z podejrzeniem jaskry
stwierdzali Rohrschneider i wsp. (9). Uważali oni, że świadczy to o dużej zmienności
osobniczej badanych - wygląd tarczy nerwu wzrokowego sugerować może bowiem obecność
jaskry mimo braku zmian w polu widzenia, obecność zaś defektów w polu widzenia może
mieć miejsce wówczas, gdy obraz głowy nerwu wzrokowego jest prawidłowy i nie obserwuje
się zagłębienia (10).
W grupie II stwierdziłyśmy zmiany w kącie nachylenia wnęki naczyniowej, czyli
zwiększenie się jej stromizny łączące się z narastaniem ubytku czułości
siatkówki, co może świadczyć o toczącym się procesie jaskrowym. W grupie I i III
takiej zależności nie obserwowano.
Wnioski
Istnieje korelacja pomiędzy parametrami tarczy nerwu wzrokowego a zaburzeniami czułości
siatkówki w centralnym polu widzenia u młodzieży.
Ich pomiary mogą więc być pomocne we wczesnej diagnostyce pierwotnej jaskry
młodzieńczej.
Piśmiennictwo: 1. Airaksinen P. J., Drance S. M., Douglas G. R.,
Schulzer M.: Neuroretinal Rim Areas and Visual Field Indices in Glaucoma. Am. J.
Ophthalmol., 1985, 99, 107-110. 2. Britton R. J., Drance S. M., Schulzer M., Douglas G.
R., Mawson D. K.: The Area of the Neuroretinal Rim of the Optic Nerve in Normal Eyes. Am.
J. Ophthalmol., 1987, 103, 497-504. 3. Chihara E., Takanashi F., Chihara K.: Assesment of
optic disc topography with scanning laser ophthalmoscop. Graefe's Arch. Clin. Exp.
Ophthalmol., 1993, 230, 1-6. 4. Funk J., Dieringer T., Grehn F.: Normalwerte verschiedener
Papillen parameter und Korrelation zur Papillengrosse. Fortsch. Ophthalmol., 1990, 87 (2),
153-7. 5. Funk J., Bornscheuer C., Grehn F.: Neuroretinal rim area and visual field in
glaucoma. Graefe's Arch. Clin. Exp. Ophthalmol., 1988, 226, 431-434. 6. Funk J., Grehn F.:
Veranderungen der temporalen neuroretinalen Randzone der Papille nach drucksenenden
Operationem. Fortsch-Ophthalmol., 1989, 86 (6), 727-31. 7. Koraszewska-Matuszewska B.,
Samochowiec-Donocik E., Pieczara E., Rynkiewicz E.: Problemy diagnostyki i leczenia jaskry
młodzieńczej. Klin. Oczna, 1993/2, 95, 72-74. 8. Koraszewska-Matuszewska B., Filipek E.,
Samochowiec-Donocik E., Pieczara E.: Skaningowa tomografia laserowa w diagnostyce jaskry
młodzieńczej. Klin. Oczna, 1999, 101 (3), 189-190. 9. Matsubara K., Fujitsuka Y., Tomita
G., Kitazawa Y.: Measurements of reversibility of optic disc cupping in glaucoma using a
computerized videographic image analyser. Nippon-Ganka-Zasshi, 1990, 94 (6), 604. 10.
Rohrschneider K., Burk R. O. W., Völcker H. E.: Verlaufsuntersuchungen der
Papillenmorphologie mittels Laser-Scanning Tomographie. Ophthalmologie, 1994, 91, 811-819.
11. Stürmer J., Schaer-Stoller F., Gloor B.: Papillenausmessung mit Planimetrie und
"Optic Nerve Head Analyzer" bei Glaukom und Glaukomverdacht. Klin. Mbl.
Augenheilk, 1990, 196, 132-142.
Praca wpłynęła do Redakcji 9.08.2001 r. (13)
| |
Współczynnik korelacji
Correlation coefficient |
Współczynnik
determinacji
R-squared |
I grupa z jaskrą młodzieńczą
I group of juvenile glaucoma
MD - Vol. B n=32 |
0,39 |
15,33% |
II grupa z podejrzeniem jaskry
II group of glaucoma suspects
MD - Av. Sl. n=72 |
-0,41 |
17,23% |
III grupa kontrolna
III control group
MD - Vol. B n=20 |
0,35 |
12,67% |
a=0,05
Tabela III. Analiza regresji prostej wartości średnich parametrów biomorfometrycznych i
średniego ubytku czułości siatkówki w grupie I, II, III.
Table III. Simple Regression Analysis of mean values of optic nerve head
biomorphometric parameters optic nerve head for Mean Defect in the I, II, III group.
| |
Współczynnik
korelacji
Correlation coefficient |
Współczynnik
determinacji
R-squared |
I grupa z jaskrą młodzieńczą
I group of juvenile glaucoma
PSD - Vol. B n=32 |
-0,58 |
34,69% |
II grupa z podejrzeniem jaskry
II group of glaucoma suspects
PSD - Vol. B n=72 |
-0,33 |
11,32% |
III grupa kontrolna
III control group
PSD - Vol. A n=20 |
0,56 |
31,96% |
a=0,05
Tabela IV. Analiza regresji prostej wartości średnich parametrów biomorfometrycznych i
średniego progu odchylenia czułości siatkówki w grupie I, II, III.
Table IV. Simple Regression Analysis of mean values of optic nerve head
biomorphometric parameters for Pattern Standard Deviation in the I, II, III group.
Adres do korespondencji (Reprint requests to):
prof. dr hab. n. med.
Bronisława Koraszewska-Matuszewska
ul. Żwirki i Wigury 15/31
40-063 Katowice |
|
|
|
| |
I grupa z jaskrą
młodzieńczą
I group of juvenile
glaucoma |
II grupa z podejrzeniem
jaskry
II group of juvenile
glaucoma suspects |
III grupa
kontrolna
III control
group |
Liczba dzieci, no of children
Liczba oczu, no of eyes |
16
32 |
36
72 |
10
20 |
Średni wiek dzieci w latach
Mean age of children (years) |
14 |
13 |
12 |
Ostrość wzroku (z korekcją)
Visual acuity (best corrected) |
0,1-1,0
mean 0,8 |
0,6-1,0
mean 0,9 |
0,9-1,0
mean 0,95 |
Wady refrakcji
Refractive errors
Krótkowzroczność (średnio)
Myopia (mean)
Liczba oczu
No of eyes |
-4,0 to 0,0 D
mean -2,0 D
24 eyes |
-4,0 to +3,0 D
mean -0,4 D
38 eyes |
-1,75 to +1,0 D
mean -0,1 D
8 eyes |
Średnia długość osi gałek ocznych
Mean axial length of eyeballs |
23,3 mm
?0,38 |
22,9 mm
?0,24 |
23,2 mm
?0,26 |
Ciśnienie wewnątrzgałkowe (średnie wartości)
Intraocular pressure (mean) |
16,1 mmHg8
?0,9 |
18,0 mmHg
?0,68 |
15,6 mmHg
?0,98 |
Tabela I. Wartości średnie ostrości wzroku, wady refrakcji,
długości osi anatomicznej gałek ocznych oraz ciśnienie wewnątrzgałkowe w grupie I,
II i III.
Table I. Mean values of visual acuity, age of patients, refractive
errors, axial length of eyeballs and intraocular pressure in the I, II, III group.
| |
I grupa
I group n=32 |
II grupa
II group n=72 |
III grupa
III group n=20 |
Sig.Level |
| TCA |
2,33?0,15 |
2,35?0,11 |
2,54?0,32 |
0,2955 |
| CD |
0,44?0,04 |
0,42?0,02 |
0,35?0,06 |
0,0528 |
| Rim |
1,27?0,10 |
1,30?0,07 |
2,06?1,06 |
0,0049 |
| Vol.A |
0,25?0,03 |
0,27?0,02 |
0,34?0,4 |
0,022 |
| Vol.B |
-0,29?0,07 |
-0,32?0,05 |
-0,28?0,09 |
0,7648 |
| Dp. max. |
-0,62?0,05 |
-0,67?0,05 |
-0,62?0,12 |
0,0394 |
| HCD |
0,62?0,05 |
0,63?0,03 |
0,54?0,09 |
0,1241 |
| VCD |
0,56?0,06 |
0,53?0,03 |
0,48?0,09 |
0,3238 |
| Av.Sl. |
39,46?2,79 |
41,62?1,74 |
39,02?4,17 |
0,2554 |
| MD |
-4,76?2,82 |
-2,59?0,58 |
-1,5?0,83 |
0,0225 |
| PSD |
2,74?0,34 |
2,97?0,30 |
2,74?1,08 |
0,6964 |
Tabela II. Wartości średnie parametrów biomorfometrycznych
tarczy nerwu wzrokowego i statycznego pola widzenia w I, II i III grupie.
Table II. Mean values of optic nerve disc biomorphometric parameters,
Mean Defect and Pattern Standard Deviation of static perimetry in the I, II, III group.
|
|
|
