|
W dniach 16-18 marca 2007 r. w
Wiedniu odbyła się IV Konferencja Ischemii Siatkówkowej, w
której wzięło udział kilkadziesiąt uczestników, a referaty
wygłosiło 19 mówców z najlepszych światowych ośrodków
zajmujących się badaniem przepływu krwi w oku.
Podobnie do poprzednich spotkań, które odbyły się na Islandii, w
Portugalii i Danii, również i tym razem poziom naukowy
konferencji należy ocenić bardzo wysoko.
Program konferencji podzielono na trzy części, które dotyczyły
kolejno: aspektów fizjologicznych, jaskry i chorób siatkówki.
Niedokrwienie ma związek z wieloma schorzeniami oka, na przykład
z retinopatią cukrzycową, zwyrodnieniem plamki związanym z
wiekiem (AMD), jaskrą czy też z chorobą zakrzepową. Z tego
powodu należy je uznać za jedno z głównych wyzwań dla okulistyki
w XXI wieku.
Pierwszy wykład wygłosił N.N. Osborne z Oxfordu. Dotyczył on
procesu apoptozy zachodzącego w komórkach zwojowych oka
jaskrowego w związku z niedostatecznym zaopatrzeniem tych
komórek w tlen i energię. Wykładowca wykazał możliwości
stosowania substancji o działaniu antyoksydacyjnym w terapii
jaskry.
Kolejna prezentacja dotyczyła przepływu krwi w ciele rzęskowym i
jego związku z ciśnieniem śródgałkowym. J.W. Kiel z San Antonio
wyjaśniał, w jaki sposób wyznacza ono poziom ciśnienia żylnego
dla krążenia rzęskowego oraz jaką rolę w wytwarzaniu cieczy
wodnistej ma krążenie krwi w ciele rzęskowym.
Selim Orgul z Bazylei przedstawił problemy związane z
autoregulacją krążenia krwi w oku. W pewnym stopniu
autoregulacja pozwala na zachowanie niezależności lokalnego
przepływu krwi od lokalnego ciśnienia perfuzji. Proces ten w
łożu naczyniowym oka nie jest jeszcze do końca poznany, a
wszelkie dotyczące go hipotezy wymagają starannej weryfikacji.
Gerhard Garhofer z Wiednia przybliżył zebranym rolę, jaką
endoteliny pełnią w regulacji napięcia naczyniowego, które jest
podstawowym elementem regulacji krążenia. Wyniki badań wskazują,
że podwyższony poziom endotelin jest czynnikiem ryzyka w
chorobach oka, także w jaskrze.
Wykład Herberta Reitsamera z Salzburga dotyczył udziału dopaminy
w regulacji krążenia krwi w oku oraz ciśnienia śródgałkowego.
Mówca stwierdził, że rola tej katecholaminy w hydrodynamice oka
wciąż nie jest do końca zbadana. Streścił współczesny stan
wiedzy na ten temat i przedstawił hipotezy odnośnie możliwości
wykorzystania jej właściwości w leczeniu jaskry.
Charles E. Riva z Bolonii wygłosił wykład na temat sprzężeń
neurowaskularnych w oku. Przedstawił dane dowodzące, iż
stymulacja wzrokowa silnie oddziałuje na przepływ krwi w
siatkówce i nerwie wzrokowym. Badania zależności pomiędzy
zmianami hemodynamicznymi i metabolicznymi w oku a
odpowiadającymi im wahaniami w aktywności neuronalnej
potwierdzają istnienie w tkance siatkówkowej sprzężeń
neurowaskularnych i neurometabolicznych. Jednocześnie dowodzą
one, że są to procesy złożone i wieloczynnikowe.
Kolejny temat, poruszony przez Toke Bek z Aarhus, dotyczył
wasomotoryki w naczyniach krwionośnych oka. Jest to kluczowy
element homeostazy płynowej i prawidłowego utlenowania tkanek.
Istnienie jej wykazano w większości zbadanych dotychczas
systemów naczyniowych, w tym w siatkówce. W prezentacji
przytoczono dowody z doświadczeń in vitro i in vivo na obecność
wasomotoryki siatkówkowej oraz na powstawanie jej zaburzeń w
retinopatii cukrzycowej. Zaprezentowano również, możliwe do
zastosowania w przyszłości, metody terapeutyczne normalizujące
wasomotorykę u pacjentów z retinopatią.
Wykład Josefa Flammera z Bazylei dotyczył patofizjologii
uszkodzeń jaskrowych oraz mechanizmów, za pomocą których
czynniki ryzyka jaskry doprowadzają do uszkodzeń w oku. Urazy –
zarówno mechaniczne, jak i niedokrwienne – powodują aktywację
komórek glejowych, głównie astrocytów. Te z kolei produkują
metaloproteazy macierzy, syntetazy tlenku azotu, czynnik
martwicy nowotworów, endoteliny i wiele innych mediatorów, co
prowadzi do remodelingu tkanki i uszkodzeń aksonów. Innym ważnym
czynnikiem jest nieregularny przepływ krwi w tarczy nerwu
wzrokowego, powodowany zaburzeniami autoregulacji, a także
zwyżkami ciśnienia wewnątrzgałkowego, co prowadzi do ciągłego
niedotlenienia i nadmiernego wytwarzania szkodliwych nadtlenków.
Aniony te, łącząc się z tlenkiem azotu produkowanym przez
astrocyty, dają peroksynitraty rozprowadzane wzdłuż aksonów i
powodujące apoptozę komórek siatkówki.
Z prelekcją na temat dysfunkcji wyściółki naczyń w chorobie
sercowo-naczyniowej wystąpił Michael Woltz z Wiednia. Prelegent
mówił o roli, jaką endotelium pełni w zachowaniu płynności krwi,
przepuszczalności i napięcia ściany naczynia. Wytwarza ono
również tlenek azotu – hormon rozluźniający mięśnie gładkie
ścian naczyń. Zaburzenia funkcjonowania wyściółki mają ścisły
związek z występowaniem epizodów wieńcowych u pacjentów z
nadciśnieniem i miażdżycą.
Z kolei na temat dysfunkcji wyściółki naczyń w jaskrze głos
zabrał C. O’Brien z Dublina.
Od dawna wiadomo, że czynnik niedokrwienno-krążeniowy przyczynia
się do uszkodzenia nerwu wzrokowego. Autorzy wykazali istnienie
dysfunkcji endotelium u pacjentów z jaskrą z prawidłowym
ciśnieniem. Dokładny związek tego faktu z patogenezą jaskry
pozostaje wciąż przedmiotem badań.
|
|
Ciekawy temat biomechaniki oka w jaskrze poruszył L. E.
Pillunat z Drezna. Przebadał on grupę 103 zdrowych osób w wieku
20-80 lat za pomocą przepływomierza dopplerowskiego i wykazał
spadek przepływu krwi w tarczy nerwu wzrokowego wraz z wiekiem.
Badania biomechaniczne dowodzą również sztywnienia tkanek oka z
wiekiem oraz w cukrzycy, co ma związek z odmienną strukturą
kolagenu i jego wyższą odpornością na enzymy proteolityczne.
Zarówno jaskra, jak i cukrzyca zmieniają biomechanikę oka. W
jaskrze zmiany biomechaniczne zwykle związane z wiekiem
zaczynają się wcześniej. Jednak tylko podwyższone ciśnienie
wewnątrzgałkowe prowadzi do zmian jaskrowych w tarczy nerwu
wzrokowego.
O zależnościach pomiędzy biomechanicznymi i naczyniowymi
właściwościami nerwu wzrokowego mówił Mark Lesk z Montrealu.
Analizował on (razem z zespołem współpracowników) związek
pomiędzy ruchami blaszki sitowej a przepływem krwi w pętli
nerwowo-siatkówkowej. Używając współogniskowej laserowej
oftalmoskopii skanującej, badano położenie blaszki sitowej u
pacjentów przed redukcją podwyższonego ciśnienia śródgałkowego i
2 miesiące po redukcji. Dodatkowo pacjentów podzielno na dwie
grupy: z cienką i grubą rogówką. Wyniki potwierdziły tezę, iż po
redukcji ciśnienia wzrasta przepływ krwi w pętli
nerwowosiatkówkowej. Wzrost ten był tym większy, im cieńsza była
rogówka (u pacjentów z cieńszą rogówką większy jest zakres
odkształceń blaszki sitowej).
Interesujący wykład o długoterminowych efektach działania
inhibitorów anhydrazy węglanowej (CA) na przepływ krwi w oku
wygłosił Antonio Martinez z Madrytu. CA jest enzymem
przekształcającym dwutlenek węgla w bikarbonat. Jej zahamowanie
powoduje wzrost poziomu CO2 i spadek pH krwi tętniczej, co
prowadzi do rozkurczu naczyń.
Dorzolamid jest typowym inhibitorem CA. Badania dowiodły, że
może on podnosić poziom ukrwienia siatkówki i nerwu wzrokowego.
Warto jednak w tym miejscu podkreślić, że dotychczas badania te
prowadzono krótkoterminowo na małych grupach zdrowych ludzi.
Najnowsze dane kliniczne sugerują, że inhibitory CA mogą mieć
również długoterminowy pozytywny efekt u pacjentów z jaskrą
otwartego kąta.
Prezentacja G.A. Luttego z Baltimore dotyczyła zagadnień
związanych z naczyniówką w stanie zdrowia i patologii. Nie
wiadomo, jaki poziom ubytków włośniczek jest tolerowany przez
nabłonek barwnikowy siatkówki. Znaczne ich straty w cukrzycy i
AMD sprawiają, że wymiana tlenu i substancji odżywczych jest w
tych miejscach ograniczona do fotoreceptorów i komórek nabłonka
barwnikowego. Ten przypuszczalny stan niedokrwienia może
stymulować produkcję czynników naczyniotwórczych, których
działanie może być częściowo maskowane przez obecność
endogennych czynników antyangiogennych.
J.E. Grunwald z Filadelfii próbował odpowiedziec na pytanie, czy
niedokrwienie w AMD jest odpowiedzialne za neowaskularyzację (CNV).
Badał on rolę przepływu krwi na poziomie naczyniówki i
ewentualnego niedokrwienia w rozwoju neowaskularyzacji i AMD.
Badania dowiodły, iż niższe parametry krążeniowe wiążą się z
wyższym ryzykiem neowaskularyzacji i utraty wzroku. Dodatkowo
wyniki sugerują, że spadek krążenia na poziomie plamki i jej
niedokrwienie poprzedzają rozwój CNV w przebiegu AMD, jak to
zresztą ma miejsce w większości przypadków neowaskularyzacji w
różnych tkankach.
Podobny temat podjął L. Schmetterer z Wiednia. Do tej pory za
najbardziej prawdopodobny czynnik wyzwalający neowaskularyzację
w wielu chorobach, np. w retinopatii cukrzycowej, uważano
niedotlenienie. Jednakże dowody na to są słabe, a ostatnie
badania wskazują na istotną rolę procesów zapalnych w rozwoju
AMD. Eksperymentalnie dowiedziono wpłw fibroblastów na proces
nowotwórstwa naczyniowego. Również polimorfizm czynnika H
dopełniacza zidentyfikowano jako powiązany z neowaskularną
postacią AMD. Autor poruszył też kwestię dotyczącą wpływu samego
niedokrwienia na rozwój formy wysiękowej i suchej AMD, na co
wskazują najnowsze badania pochodzące z co najmniej dwóch
niezależnych ośrodków.
Problem wpływu zabiegów wewnątrzgałkowych na krążenie krwi w oku
podjął J.B. Jonas z Mannheim. Najlepsze rezultaty w kategorii
poprawy ostrości wzroku przynoszą wstrzyknięcia do ciała
szklistego w śródsiatkówkowych chorobach obrzękowych, takich
jak: rozlany cukrzycowy obrzęk plamki, zamknięcie pnia lub
gałązki żyły środkowej siatkówki i pseudofakijny pęcherzowy
obrzęk plamki. W oczach z różnymi typami niezakaźnych zapaleń
błony naczyniowej, łącznie z ostrą i przewlekłą postacią
zapalenia współczulnego oraz chorobą Behçeta, poprawiała się
ostrość wzroku, a objawy zapalenia śródgałkowego ustępowały.
Najczęściej do tej pory stosowany we wstrzyknięciach do ciała
szklistego triamcinolon zastąpiono ostatnio blokerem czynnika
wzrostu śródbłonka naczyniowego (VEGF) – bewacizumabem i
ranibizumabem. Nie wykazano, by leki podawane do ciała
szklistego wywoływały działanie niedokrwienne. Należy jednak
pamiętać, że VEGF są silnymi modulatorami systemu naczyniowego,
dlatego powinno się potwierdzić bezpieczeństwo stosowania
powyższych leków przez prowadzenie badań oceniających perfuzję
siatkówki w trakcie ich stosowania. |
|