|
European Association for Vision and
Eye Research (EVER) to prestiżowe europejskie okulistyczne
Towarzystwo Naukowe, mające ambicje konkurować z amerykańskim
Association for Research in Vision and Ophthalmology (ARVO).
Obecnie skupia ono ponad 750 członków, którzy należą do 11
sekcji naukowych, zainteresowanych wszystkimi dziedzinami
współczesnej okulistyki – od epidemiologii, poprzez optykę,
dyscypliny kliniczne, do genetyki i immunologii. Jedną z
zasadniczych aktywności Towarzystwa jest organizowanie w
październiku corocznych kongresów, w miejscach dostępnych,
również finansowo, dla młodych naukowców. W kongresach
uczestniczą przedstawiciele kilkudziesięciu krajów, w tym
pozaeuropejskich, takich jak: USA, Korea Południowa, Japonia,
Singapur, Australia, Nowa Zelandia, Arabia Saudyjska, Indie,
Chiny, Puerto Rico.
Ten jubileuszowy X Kongres EVER odbył się w Słowenii, w Portoroz
– mieście malowniczo położonym na wybrzeżu Istrii. Uroczy
kurort, sąsiadujący ze starożytną osadą, Piranem, perłą
weneckiej architektury gotyckiej, przywitał uczestników
spotkania klimatem ciepłego, odchodzącego lata.
Kongresy EVER znane są z doskonałych wykładów plenarnych.
Wykładem inaugurującym ostatnie spotkanie był wykład poświęcony
historii okulistyki europejskiej zaprezentowany przez prof.
Jeana-Jacquesa de Laey’a pt. „Od Helmholtza do skaningowego
oftalmoskopu laserowego. 150 lat oftalmoskopu”. Interesujące
było przedstawienie prób skonstruowania oftalmoskopu przez
Charlesa Bobbage’a, podejmowanych wcześniej niż czynił to
Helmholtz, oraz wielu późniejszych modyfikacji, w tym m.in.
Ruete’a (1852), Cocciusa (1853 i 1855), Anagnostakisa (1854),
Gilleta de Grandmonta (1859), Gałęzowskiego (!) (1862), Beale’a
(1869). Pierwszy obuoczny oftalmoskop zaprojektował Marc-Antoine
Giraud-Teulon w 1861 roku, a pierwsze barwne rysunki dna oka
zostały wykonane w Utrechcie w 1853 roku przez van Trichta.
Niezwykle interesującym wykładem, łączącym elementy historii
okulistyki ze współczesnością, była prezentacja prof. Tero
Kivela pt. „Czy czerniak tęczówki może być pokonany?”. Profesor
przedstawił udokumentowane opisy czerniaka tęczówki pochodzące z
XVIII i XIX wieku oraz współczesny stan wiedzy na temat
diagnostyki i leczenia tego schorzenia. W podsumowaniu prof.
Kivela zwrócił uwagę, że zasadniczym współczesnym wyzwaniem jest
znalezienie skutecznego sposobu kontrolowania mikroprzerzutów
czerniaka, które pojawiają się już w stadium bezobjawowym
choroby oka, i ich leczenia; w momencie rozpoznania odpowiadają
one za bardzo niekorzystne rokowanie co do przeżycia.
Wykładem wpisującym się doskonale w konwencję EVER, czyli w
łączenie elementów badań eksperymentalnych i badań z zakresu
nauk podstawowych z implikacjami klinicznymi, był wykład prof.
Mortena La Coura poświęcony znaczeniu nabłonka barwnikowego
siatkówki w fizjologii patologii oka. Autor podkreślił, że
komórki te zachowują się różnie w zależności od podłoża (in vivo
i in vitro) oraz stopnia dojrzałości (starsze komórki są
bardziej odporne na uszkodzenie niż młodsze). Uszkodzenie
komórek w warunkach in vivo zmienia ich cechy oraz sposób
zachowania. Dlatego tak trudno znaleźć odpowiedni model
doświadczalny, który pozwoliłby odnieść wyniki badań do warunków
występujących podczas różnych procesów chorobowych. Niemniej
bardzo cennym narzędziem służącym ocenie funkcji komórek
nabłonka barwnikowego siatkówki jest wieloogniskowy
elektroretinogram (mfERG).
W innym ciekawym wystąpieniu prof. Eberhart Zrenner
zaprezentował ostatnie wyniki z prowadzonych od szeregu lat
badań nad wszczepami podsiatkówkowymi układów fotodiodowych.
Podane wyniki dotyczyły siedmiu uprzednio niewidomych pacjentów,
u których przeprowadzono operację wszczepienia implantu, a
następnie poddano ich rehabilitacji wzrokowej, czyli
wielotygodniowym zabiegom „nauki widzenia” na monitorze
ekranowym, polegającej na nauczeniu rozpoznawania przedmiotu z
odległości 1 metra. Wyniki wydają się zachęcające, choć z powodu
bardzo rozbudzonych oczekiwań pacjentów należy je oceniać dość
ostrożnie.
Podczas sesji Neurookulistyka/ Zez/ Okulistyka dziecięca/
Historia okulistyki dr Brian Mohney z Rochester w USA
przedstawił pracę pt. „Zaburzenia psychiczne u młodych
dorosłych, którzy w dzieciństwie mieli zeza”. U 181 pacjentów
(44,5%) z grupy 407 dzieci, które miały zeza, stwierdzono
zaburzenia psychiczne. Prawie trzykrotnie częściej niż u dzieci
z grupy kontrolnej zaburzenia te występowały u pacjentów z zezem
rozbieżnym; nie stwierdzono natomiast żadnej korelacji wobec
zeza zbieżnego.
Na sesji Międzynarodowego Towarzystwa Klinicznej
Elektrofizjologii Narządu Wzroku (ISCEV) prof. Graham Holder w
imieniu 14 współautorów przedstawił „Dotychczas nieopisaną
dystrofię siatkówki autosomalną recesywną” której występowanie
potwierdzono w pięciu niespokrewnionych ze sobą rodzinach w
Belgii i Wielkiej Brytanii. Wspólny obraz kliniczny obejmował
postępującą utratę widzenia, nadzwroczność i punkcikowate plamki
siatkówki. U wszystkich pacjentów stwierdzono nieprawidłowe
odpowiedzi czopkowe i pręcikowe w błyskowym ERG oraz
nieprawidłowe EOG, natomiast autofluorescencja okazała się
szczególnie przydatna w celu uwidocznienia zmian
podsiatkówkowych o charakterze rozsianych złogów oraz w czterech
przypadkach istnienia płynu podsiatkówkowego.
Bardzo interesująca była również sesja poświęcona
światłowstrętowi pt. „Doktorze, nie lubię jasnego światła”, w
której szeroko omówiono wszystkie przyczyny światłowstrętu,
zarówno pochodzenia ocznego, jak i neurologicznego. Przyczyny
światłowstrętu ocznego mogą być różnorodne, takie jak np.:
zespół suchego oka, zapalenie spojówek, zapalenie brzegów
powiek, dystrofie rogówki, zapalenie błony naczyniowej, wrodzony
brak tęczówki, albinizm, jaskra oraz choroby siatkówki i nerwu
wzrokowego. Warto też zwrócić uwagę na leki stosowane przez
chorego.
Z tematyki poświęconej optyce i elektrofizjologii na uwagę
zasługiwała prezentacja dr. J. R. Philipsa z Nowej Zelandii pt.
„Optyczne zahamowanie rozwoju krótkowzroczności osiowej”. J. R.
Philips zaprezentował soczewkę kontaktową o podwójnej
ogniskowej, w której centralna strefa służy korekcji wady,
natomiast strefa obwodowa powoduje zaburzenie ogniskowania w
zakresie 2,0 D przy patrzeniu w dal i do bliży. Wyniki
pilotażowe na dziesięcioosobowej grupie dzieci po dziesięciu
miesiącach noszenia soczewek wykazały zahamowanie rozwoju
krótkowzroczności osiowej.
|
|
Wielu uczestników kongresu można było spotkać na sesji
zatytułowanej „Jak opublikować swój artykuł”, w której
redaktorzy renomowanych czasopism europejskich, takich jak
British Journal of Ophthalmology, Ophthalmic Research czy
Neuroophthalmology, przedstawiali podstawowe zasady
przygotowania i tworzenia artykułu naukowego, wyboru czasopisma
oraz udzielali rad dotyczących kontaktów z ich redakcjami.
Mówiono o tym, jak należy właściwie odczytać list od redaktora
naczelnego, jak rozumieć zalecenia recenzentów, jak przygotować
dobrą odpowiedź dla recenzentów, co zrobić, gdy praca zostanie
odrzucona. Przedstawiono także różnice w tradycji i kulturze
pisania artykułów naukowych w USA, Europie i Azji. Temat ten,
cieszący się dużym zainteresowaniem, będzie kontynuowany na
kolejnych spotkaniach EVER.
Na sesji zorganizowanej przez członków ARVO, pt. „Mentorstwo:
jak, co, dlaczego i kiedy?”, wybitni amerykańscy naukowcy
poruszyli pozytywny i twórczy dla rozwoju naukowego aspekt
opieki mentorskiej, zarówno tej sformalizowanej – w ramach
jednostek akademickich, jak i mniej formalnej, wreszcie – tzw.
opieki mentorskiej na odległość.
Z dziedziny jaskry (nowym przewodniczącym sekcji jaskry został
profesor Thierry Zeyen z Belgii) szeroko poruszano naczyniowe
aspekty neuropatii jaskrowej, neuroprotekcję i zagadnienie
fluktuacji ciśnienia wewnątrzgałkowego. Dzięki modelom
komórkowym oraz in vivo poznano mechanizm zaindukowanej stresem
lub urazem śmierci komórki zwojowej siatkówki, w tym ważną drogę
aktywacji ścieżki alpha-2 oraz blokady receptora NMDA jako
podstawowych celów neuroprotekcji. W warunkach doświadczalnego
nadciśnienia ocznego brimonidyna jest związkiem zmniejszającym
sygnał komórkowych jonów Ca w komórce zwojowej siatkówki i/ lub
jej części presynaptycznej, z kolei memantyna blokuje aktywność
receptora NMDA. Nowa, opierająca się na konfokalnej
oftalmoskopii skaningowej, technika DARC (Detection of
Apoptosing Retinal Cells) być może w niedalekiej przyszłości
okaże się pomocnym klinicznym narzędziem w diagnostyce jaskry
preperymetrycznej, co więcej – umożliwi ilościową i jakościową
ocenę „ciężkości” apoptozy, pozwoli obserwować efekty
terapeutycznych strategii neuropotekcji (Cordeiro). Modulowanie
aktywności metaloproteinaz macierzy zewnątrzkomórkowej (MMP)
może dostarczyć nowych terapeutycznych implikacji. Są nimi, poza
przebudową zrębu w obrębie drogi uweoskleralnej i trabekulum,
także zmniejszenie utraty komórek zwojowych siatkówki poprzez
remodelling macierzy i zmianę aktywności receptora glutaminowego
oraz redukcja bliznowacenia spojówkowego po operacjach
filtracyjnych (Schloetze-Schrehardt).
Kongres EVER był kolejnym ze spotkań, na którym podkreślano rolę
24-godzinnej kontroli ciśnienia wewnątrzgałkowego. Mierzenie
ciśnienia tylko w godzinach pracy naszych gabinetów może być
przyczyną mylnie stawianych diagnoz lub/ i prowadzić do źle
kontrolowanej terapii, a co z tego wynika – postępu choroby.
Chociaż zdaniem Konstasa, eksperta z tej dziedziny, trzykrotny
pomiar tego parametru (o godz. 10.00, 14.00 i 18.00) jest
wystarczający dla większości chorych na jaskrę. Poza
fluktuacjami ciśnienia wewnątrzgałkowego chorzy na jaskrę
prezentują także nieprawidłowe 24-godzinne wahania ocznych
parametrów hemodynamicznych (mierzonych technikami LDV, CDI,
interferometrii laserowej), niemające związków z ocznym
ciśnieniem perfuzji czy wielkością ciśnienia wewnątrzgałkowego (Schmetterer).
Należy zwrócić również uwagę na sposób pomiaru ciśnienia
wewnątrzgałkowego, gdyż najnowsze badania naukowe stwierdzają
brak korelacji pomiędzy pomiarami ciśnienia wewnątrzgałkowego
wykonanymi różnymi metodami. Odpowiedź na pytanie, która z nich
jest lepsza, a także określenie związków pomiędzy ciśnieniem
wewnątrzgałkowym a ciśnieniem systemowym – te kwestie powinny
wyznaczać nowe kierunki badań w diagnostyce i leczeniu
neuropatii jaskrowej.
Równie dużą rolę przywiązywano do nowych wytycznych dotyczących
farmakoterapii. W leczeniu jaskry w zespole PEX jako leki
pierwszego rzutu można stosować prostaglandyny, które działają
co najmniej równie skutecznie i bezpiecznie jak beta-blokery.
Podkreślano także rolę leków o działaniu neuroprotekcyjnym jako
wyznacznika przyszłego kierunku leczenia jaskry, pomimo że
dotychczasowe badania kliniczne tych leków nie spełniają
pokładanych w nich nadziei.
Przedstawiono najnowsze systemy współczesnych technik
diagnostycznych, takie jak: CAS-OCT (ultra-high-speed Corneal&Anterior
Segment OCT), SD-OCT (spectra Domain 850 nm OCT) oraz OFDI 1050
nm. Badania z wykorzystaniem Stratus OCT potwierdzają utratę ok.
25-40% włókien nerwowych przed wystąpieniem fazy „perymetrycznej”
(Ajtony), z kolei zastosowanie tonometru Reicherta (ORA) pozwala
stwierdzić obniżenie CH (Corneal Hysteresis) i CRF (Corneal
Resistance Factor) u chorych z jaskrą (Pourjavan).
Na jubileuszowym, dziesiątym już, Kongresie EVER nie zabrakło
akcentów polskich. Wygłoszono dwie prezentacje – dr Joanna
Wierzbowska (WIM, Warszawa) przedstawiła wyniki badań
eksperymentalnych dotyczących zaburzeń przepływu obwodowego u
chorych z jaskrą normalnego ciśnienia, a dr Andrzej Grzybowski (UM,
Poznań) przedstawił sylwetkę wybitnego szkockiego okulisty
zajmującego się perymetrią – H.M. Traquaira. W sesji plakatowej
dr Michał Nowak (UM, Łódź) zaprezentował prace dotyczące
występowania wad refrakcji oraz jaskry i nadciśnienia ocznego w
populacji młodych mężczyzn, dr Małgorzata Rydzanicz (PAN,
Poznań) zaś przedstawiła wyniki wieloośrodkowych badań
genetycznych w rodzinnie występującej wysokiej
krótkowzroczności.
Kongresowi towarzyszyło wiele kursów z poszczególnych dyscyplin
okulistycznych, a także kurs przygotowawczy do egzaminu
specjalizacyjnego European Board of Ophthalmology (EBO), który w
niektórych państwach już zastąpił egzaminy krajowe.
Wyrazem przychylności władz EVER we wspieraniu udziału w pracach
Towarzystwa lekarzy okulistów z Europy Wschodniej, w tym z
Polski, jest wprowadzenie niższej opłaty członkowskiej niż dla
pozostałych uczestników oraz niższej opłaty rejestracyjnej dla
lekarzy specjalizujących się.
Przez trzy kolejne lata gospodarzem spotkań EVER będzie
Portoroz w Słowenii; najbliższy XI Kongres odbędzie się w dniach
1-4 października 2008 roku.
|
|
