|
Inauguracja konferencji została
wzbogacona dwoma wykładami wprowadzającymi. Pierwszy –
zaprezentowany przez prof. medycyny Jarle Aarbakke, rektora
Uniwersytetu w Tromsø – omawiał funkcjonowanie tej właśnie
uczelni od początku jej powstania aż do współczesności. Jednym z
pomysłodawców stworzenia uniwersytetu był okulista prof.
Torstein Bertelsen (1923-2008), który jeszcze w latach 60. XX
wieku zwrócił uwagę na brak lekarzy w północnej Norwegii. Jego
zdaniem sposobem na rozwiązanie tego problemu było utworzenie
uniwersytetu posiadającego wydział lekarski. Oczekiwania te
całkowicie się sprawdziły. Wiadomo dzisiaj, że 10-
-20% studentów studiujących medycynę np. w Oslo po ukończeniu
nauki skłania się ku podjęciu pracy na północy Norwegii. Z
drugiej strony wskaźnik ten dla studentów studiujących w Tromsø
wynosi ok. 70%. Uniwersytet powstał na początku lat 70. XX
wieku, posiada wiele różnych wydziałów i specjalizacji, a w
zakresie medycyny kształci około 100 studentów medycyny każdego
roku i zorientowany jest szczególnie na zagadnienia medycyny
polarnej.
Drugi wykład inauguracyjny na temat występowania ślepoty na
świecie oraz sposobów jej zwalczania wygłosił prof. G. Rao z
Indii. Przedstawił on m.in. wskaźniki dotyczące występowania
ślepoty na świecie. W 2000 r. dotknęła ona 50 mln ludzi na
świecie, a szacuje się że w 2020 r. dotknie już 76 mln. W 1995
r. struktura przyczyn ślepoty przedstawiała się następująco:
zaćma (42%), jaglica (15%), jaskra (14%), onkocerkiaza (1%),
inne (28%) – nieskorygowane wady wzroku, starcze zwyrodnienie
plamki, etc. W ostatnich latach dzięki skutecznemu zwalczaniu
chorób zakaźnych struktura ta uległa istotnej zmianie. W 2002 r.
przedstawiała się następująco: zaćma (47%), jaskra (12%),
starcze zwyrodnienie plamki (9%), jaglica (4%), onkocerkiaza
(0,8%), retinopatia cukrzycowa (5%), inne (22,2%). W 2006 r.
oszacowano liczbę osób z istotnym pogorszeniem funkcji narządu
wzroku (Vis < 6/18) na 314 mln, wśród których 153 mln (49%)
miały nieskorygowane wady refrakcji, a 161 mln (51%) – choroby
oczu. Obecnie starcze zwyrodnienie plamki jest już trzecią
przyczyną ślepoty na świecie. Niezwykle interesujące były jednak
propozycje organizacyjne zmierzające do poprawy ww. sytuacji.
Warto tu zwrócić uwagę, że w ostatnich 5-8 latach dokonał się w
Indiach ogromny postęp w zakresie wykrywania chorób oczu i ich
leczenia. Na przykład liczba operacji zaćmy wzrosła w tym czasie
3-krotnie (obecnie wynosi ok. 5 mln rocznie). Jak podkreślił
prof. Rao, postęp ten dokonał się w Indiach i może się dokonać
także w innych krajach, przede wszystkim wskutek zmian
organizacyjnych i poprawy zarządzania posiadanymi zasobami.
Pomoc zewnętrzna, choć potrzebna, nie jest w stanie zastąpić
własnej sprawnej organizacji usług medycznych. Świadectwem tego
był zaproponowany przez prof. Rao i przez niego wdrażany
kilkustopniowy system organizacji opieki okulistycznej – łączący
potrzeby okulistyczne mieszkańców z możliwościami ekonomicznymi
i organizacyjnymi kraju. Nie bez znaczenia jest również fakt, że
w Indiach produkuje się obecnie ogromną większość sprzętu
okulistycznego (w tym np. wszystkie elementy potrzebne do
operacji zaćmy – od aparatu do fakoemulsyfikacji, poprzez
soczewki, do substancji wiskoelestycznych, a np. cena soczewki
wewnątrzgałkowej to ok.
1-2 euro). Ponadto wydawane jest dobre anglojęzyczne czasopismo
okulistyczne („Indian Journal of Ophthalmology”) oraz bardzo
wiele podręczników okulistyki dostępnych również w Europie.
Wracając jednak do wielostopniowego systemu zabezpieczenia
okulistycznego w Indiach zaproponowanego przez prof. Rao – jego
podstawowym elementem jest tanie (np. w cenie 1-2 dolarów USA) i
ogólnodostępne ubezpieczenie, które zapewnia dostęp do opieki
pielęgniarskiej i lekarskiej w skali ogólnej. Drugim szczeblem
opieki jest podstawowa opieka zdrowotna (primary eye care)
zapewniana przez technika wyposażonego w lampę szczelinową,
tonometr oraz oftalmoskop. Zakłada się, że wystarczy, aby taka
jednostka obsługiwała 50000 mieszkańców oraz umożliwiła
zapobieganie 25% przypadków ślepoty. Następnym poziomem opieki
okulistycznej jest tzw. centrum usługowe (tzw. service centre)
dla ok. 500 000 mieszkańców, odpowiadające poziomowi oddziału
powiatowego lub dzielnicowego (tzw. district hospital) w
Europie. Na tym poziomie przeprowadza się leczenie zaćmy,
jaskry, retinopatii cukrzycowej i korekcję niektórych wad
wzroku, co umożliwia zapobieganie 75% przypadków ślepoty.
Kolejnym poziomem jest tzw. centrum szkoleniowe (tzw. training
centrum) dla ok. 5 mln mieszkańców, w którym poza szkoleniem
okulistów wykonuje się np. przeszczepy rogówki czy bardziej
skomplikowane zabiegi przeciwjaskrowe. Ostatnim poziomem jest
tzw. centrum doskonałości (center of excellence) dla ok. 50 mln
mieszkańców, w którym poza leczeniem rzadkich i skomplikowanych
przypadków, szkoleniem okulistów prowadzi się badania naukowe w
zakresie okulistyki. Prof. Rao zwrócił uwagę, że pomimo braku
pieniędzy w krajach rozwijających należy prowadzić badania
naukowe. Jedynie w ten sposób można nawiązać kontakt z nauką
międzynarodową, a to z kolei będzie stanowiło gwarancję dla
stałego rozwoju danego kraju w przyszłości. Choć wykład dotyczył
przede wszystkim sytuacji w krajach rozwijających się, w tym
głównie Azji i Afryki, na zakończenie prelegent zwrócił uwagę na
sytuację epidemiologiczną krajów bardziej zamożnych. Choć
nieskorygowane wady wzroku są drugą przyczyną wywołującą
długotrwałą niepełnosprawność w krajach biednych, w krajach o
wysokich dochodach grupa ta znajduje się na szóstym miejscu.
Wynika z tego, że nawet w tej drugiej grupie krajów stanowi ona
poważny problem okulistyczny, nie do końca rozwiązany.
Bardzo interesująca była sesja dotycząca elektrofizjologii
narządu wzroku prowadzona przez prof. Stena Andreassona z
Uniwersytetu w Lund, w której dr K. Klemp zaprezentował swoje
badania dotyczące zastosowania mfERG w ocenie funkcji
poszczególnych struktur siatkówki w warunkach hiperglikemii i
normoglikemii u pacjentów z cukrzycą oraz hiperoksji u osób
zdrowych.
|
|
Wyniki tych badań są dostępne w jego kolejnych publikacjach w
IOVL. Dr Lotta Gränse z Uniwersytetu w Lund przedstawiła część
wyników swojej pracy doktorskiej (są to prace publikowane w „Acta
Opthalmologica i Ophthalmic Genetics”) na temat zastosowania
mfVEP w diagnostyce różnych chorób oczu, w tym np. neuropatii
Lebera czy albinizmu. Praca ta miała szczególnie interesujący
charakter, ponieważ technika mfVEP nie została dotychczas
poddana standaryzacji, raczej ostrożnie podchodzi się do
możliwości jej wykorzystywania w praktyce klinicznej. Oddzielna
sesja była poświęcona tzw. okulistyce polarnej. Zwrócono w niej
uwagę na rolę oka jago narządu współtworzącego system tzw.
zegara biologicznego. Prof. Per Söderberg poruszył zagadnienie
oddziaływania promieni słonecznych na narząd wzroku, w tym
szczególnie promieni ultrafioletowych. W sesji poświęconej
wykorzystywaniu komórek macierzystych w okulistyce przedstawiono
współczesny stan badań nad zastosowaniem płodowych komórek
macierzystych, przeszczepów okołorąbkowych komórek macierzystych
(Harminder Dua) oraz stan prac nad sztuczną rogówką (P.
Fagerholm). Prace koncepcyjne i biotechnologiczne nad sztuczną
rogówką doprowadziły do uzyskania stabilnego i biokompatybilnego
preparatu, który został poddany pierwszym próbom klinicznym.
Wyniki są zachęcające, choć na razie jedynie krótkotrwałe. W
tzw. sesji wystąpień mieszanych prof. Dan Milea przedstawił dane
dotyczące postępowania w przypadku pozagałkowego zapalenia nerwu
wzrokowego w USA oraz w kilku krajach Europy. Około 30% spośród
ankietowanych okulistów podaje doustne steroidy, pomimo
niezalecania ich stosowania przez międzynarodowe organizacje
neuro-okulistyczne. Część okulistów zaleca stosowanie dożylne
steroidów – co, jak wiadomo, nie przyczynia się do zwiększenia
odsetka wyleczeń, może jednak przyspieszyć samą regresję.
Pytania dotyczyły też zlecania badań NMR i punkcji lędźwiowej.
Wydaje się, że celem badania NMR jest ocena rokowania choroby i
dalszego jej rozwoju, a punkcja lędźwiowa zlecana jest
wybiórczo. W sesji tej znalazły się też dwa wystąpienia
dotyczące historii okulistyki: prof. Magnusa Norna z Kopenhagi
(ryc. 1), pt. „Osobiste notatki Lundgaarda w pierwszym duńskim
podręczniku okulistyki”, oraz dr. n. med. A. Grzybowskiego –
obejmujące wybrane aspekty aktywności medycznej Harryego Mossa
Traquaira, ze szczególnym uwzględnieniem jego dotychczas
nieznanych kontaktów z Bjerrumem i Roennem (szersze omówienie
tego zagadnienia zostanie niebawem opublikowane w „Acta
Ophthalmologica”). W odróżnieniu od poprzedniej konferencji,
która odbyła się dwa lata temu w Kopenhadze, nie było
samodzielnej sesji poświęconej historii okulistyki.
W sesji poświęconej zwyrodnieniu starczemu plamki dwa referaty
zasługują na osobne omówienie. Dr N. Andersen z Kopenhagi
przedstawił wyniki badań chorób oczu u mieszkańców Grenlandii (The
Greenland Inuit Eye Study). Wynika z nich,
że od 1981 r., kiedy to dzięki zabiegom laserowym YAG
zminimalizowano skutki dotychczas najczęściej występującej
choroby – jaskry zamykającego się kąta – najczęściej występującą
chorobą wywołującą upośledzenie widzenia jest starcze
zwyrodnienie plamki. Zmiany zaklasyfikowano jako wczesną
makulopatię związaną z wiekiem (age-related maculopathy – ARM)
oraz późne zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD). W
badanej populacji osób powyżej 60. roku życia częstość
występowania ARM określono na 52,3%, AMD zaś – na 9,5%. Drugim
referatem była praca dr K. Biswasa z Indii, który przedstawił
wyniki badań osób powyżej 65. roku życia zamieszkujących tereny
położone na wysokościach 10000-12000 stóp. Stwierdził on
występowanie AMD jedynie u 6% badanych, co stanowi znacznie
niższy odsetek niż w innych populacjach. Autor poddał w
wątpliwość wpływ promienia ultrafioletowego jako znaczącego
czynnika patogenetycznego w rozwoju AMD.
Na zakończenie konferencji wygłoszono jeszcze dwa znaczące
wykłady naukowe; pierwszy na temat genetyki w okulistyce
współcześnie i w przyszłości przedstawił prof. Berndt Ehinger z
Uniwersytetu w Lund. Profesor omówił w nim najnowsze osiągnięcia
w tym zakresie, obejmujące m.in. pracę dwóch grup badaczy
zaprezentowane na ARVO w 2008 r. (i prawie w tym samym czasie
opublikowane w „New England Journal of Medicine”), dotyczące
wyników terapii genowej we wrodzonej ślepocie Lebera.
Zaprezentowany film przedstawiający zachowanie pacjenta przed
terapią i kilka miesięcy po terapii ukazywał poprawę w zakresie
widzenia funkcjonalnego (umiejętność rozpoznawania i pokonywania
przeszkody). Drugi wykład przedstawił prof. Ahti Tarkkanen z
Uniwersytetu w Helsinkach. Dotyczył on wykazanego braku
powiązania między jaskrą otwartego kąta a jaskrą
pseudoeksfoliacyjną (PEX) z układowymi chorobami naczyniowymi.
Jak podał wykładowca, PEX występuje u 3-8% dorosłych, u 33% osób
w wieku starszym, w ponad 50% przypadkach obustronnie, w 22-81%
prowadzi do rozwoju jaskry. Praca ta została również wydrukowana
w „Acta Ophthalmologica”.
Kolejna konferencja NOK odbędzie się za dwa lata, w dniach
4-7 sierpnia 2010 roku w Rejkjawiku.
|
|
