NR. 4/2009
Alergia a soczewki kontaktowe

Allergy and Contact Lenses

Beata Saniewska, Marta Misiuk-Hojło, Magdalena Michałowska

Katedra i Klinika Okulistyki Akademii Medycznej we Wrocławiu
Kierownik: dr hab. n. med. prof. nadzw. Marta Misiuk-Hojło

Summary:  Contact lenses are highly comfortable method for refractive error correction used by constantly increasing number of individuals worldwide. Although contact lenses are made from better and safe materials, ocular complication still occur. The contact lens itself is immunologically neutral – it’s made of material, which does not cause allergy. Ocular allergy is caused mainly by protein deposits or contamination accumulating on the internal surface of the lens. During contact lens wear corneal toxic reaction can also occur. It’s mainly associated with corneal damage by preservatives from the multi-purpose solutions. Those complications can be limited to minimum provided that some hygiene, handling and wearing schedule rules are being followed.
Key words:  ocular allergies, contact lenses, contact lenses handling.
Słowa kluczowe:  alergie oczne, soczewki kontaktowe, pielęgnacja soczewek kontaktowych.

 
Soczewki kontaktowe są wysoce komfortową metodą korekcji wad wzroku stosowaną z roku na rok przez coraz większą liczbę ludzi na całym świecie. Chociaż soczewki są wykonane z coraz lepszych i bezpieczniejszych materiałów, zdarzają się jednak powikłania oczne. Sama soczewka kontaktowa jest obojętna immunologicznie – wykonana jest z materiału, który nie wywołuje uczulenia. Alergię oka wywołują głównie albo osady białkowe, albo zanieczyszczenia gromadzące się na wewnętrznej powierzchni soczewki. Podczas noszenia soczewek kontaktowych może pojawić się również reakcja toksyczna rogówki. Związana jest ona głównie z uszkodzeniem rogówki przez składniki konserwujące znajdujące się w płynach do pielęgnacji soczewek kontaktowych.
Powikłania te mogą zostać ograniczone do minimum pod warunkiem przestrzegania pewnych zasad dotyczących higieny, pielęgnacji oraz czasu i trybu noszenia soczewek.
Alternatywą dla osób z objawami alergii stały się soczewki kontaktowe jednodniowe, ponieważ nie wymagają one stosowania płynów pielęgnacyjnych oraz nie powstają na soczewce osady białkowe.
Reakcja zapalna w oku po kontakcie z alergenem jest uwarunkowana bogatym unaczynieniem spojówki, która posiada własny system odpornościowy. Zarówno w nabłonku, jak i w blaszce właściwej istnieją limfocyty CD8 i CD4. Natomiast w tkance łącznej komórki tuczne są odpowiedzialne za występowanie reakcji immunologicznej (I typu).
Istnieje kilka typów zapaleń spojówek związanych z noszeniem soczewek kontaktowych – opisujemy je poniżej.
1. Olbrzymiobrodawkowe zapalenie spojówek (giant papillary conjunctivitis – GPC)
Przyczyna powstania GPC jest zarówno mechaniczna, jak i immunologiczna. Istotną rolę w tym zapaleniu stanowią komórkami tuczne i limfocyty T. Mruganie powiek stanowi czynnik drażniący spojówkę powiekową. Powtarzające się urazy podczas mrugania ułatwiają wejście antygenu, a sam uraz wywołuje degranulację komórek tucznych. Zarówno komórki zapalne, jak i rozpad mastocytów uwalniających mediatory rozpoczynają proces tworzenia brodawek w zrębie tkanki limfatycznej spojówki. Brodawki posiadają pogrubiałą istotę właściwą spojówki wypełnioną limfocytami i komórkami plazmatycznymi. Średnica brodawek wynosi ponad 0,3 mm. Zmiany te pojawiają się zwykle po kilku miesiącach, a nawet latach, noszenia miękkich soczewek kontaktowych, natomiast w przypadku użytkowania twardych soczewek objawy mogą wystąpić znacznie później (nawet po 8-10 latach).
Olbrzymiobrodawkowe zapalenie jest umiejscowione głównie na spojówce tarczkowej powieki górnej. Brodawki drażnią rogówkę, w wyniku czego użytkownik odczuwa światłowstręt, jak również decentrują soczewkę kontaktową, co jest przyczyną nieostrego widzenia.
Między brodawkami tworzą się krypty zawierające komórki kubkowe produkujące w nadmiarze śluz.
Początek zapalenia GPC jest słabo zauważalny – powoli, stopniowo, pojawia się gorsza tolerancja soczewek kontaktowych podczas ich noszenia.
Pacjent odczuwa świąd, pieczenie, łzawienie oraz zaburzenie widzenia. Objawami przedmiotowymi są brodawki powstałe na spojówce tarczkowej powieki górnej, biała obfita śluzowa wydzielina (początkowo pojawia się tylko po przebudzeniu) oraz przekrwienie i obrzęk spojówek zarówno powiekowej, jak i gałkowej. Czasami występują plamki Trantasa oraz zapalenie rąbka rogówki.
Rozpoznanie GPC opiera się na wywiadzie oraz ocenie spojówki tarczkowej powieki górnej.
Olbrzymiobrodawkowe zapalenie spojówek różnicujemy z wiosennym zapaleniem spojówki i rogówki (VKC).
Leczenie GPC polega przede wszystkim na usunięciu soczewki kontaktowej, jak również na podaniu leków – stabilizatorów komórek tucznych i niesterydowych leków przeciwzapalnych.
2. Górne rąbkowe zapalenie spojówki i rogówki (superior limbic keratoconjunctivitis – SLK)
Proces zapalny jest umiejscowiony na spojówce powiekowej tarczki górnej, na spojówce gałkowej (w górnej części od rąbka), a także w górnym rąbku i w górnej części rogówki.

 		 Przyczyną SLK może być niedotlenienie podczas przewlekłego noszenia soczewek kontaktowych, ale najczęściej przyczyna jest związana z alergią na płyny konserwujące soczewki kontaktowe.
Objawami podmiotowymi SLK są: świąd, pieczenie, łzawienie, uczucie ciała obcego oraz światłowstręt.
Objawami przedmiotowymi są przekrwienie i obrzęk – na spojówce gałkowej w górnej części od rąbka, zaczerwienienie brodawek i ich przerost – pojawiające się na spojówce tarczkowej powieki górnej, w górnej części rogówki dochodzi natomiast do zapalenia punktowego. Często objawy są obuoczne i niesymetryczne.
Leczenie SLK z wyboru polega na zaprzestaniu użytkowania soczewek kontaktowych, podaniu steroidów oraz nawilżaniu worka spojówkowego sztucznymi łzami bez konserwantów. Przede wszystkim wskazana jest wymiana płynu do pielęgnacji soczewek kontaktowych.
3. Powierzchowne punktowe zapalenie rogówki (superficial punctate keratitis – SPK)
SPK powstaje w wyniku nadwrażliwości na środki konserwujące zawarte w płynach do pielęgnacji soczewek kontaktowych (np. tiomersal, cetrymid, chlorek benzalkonium ). Podrażnienie oka wadliwą soczewką kontaktową może być przyczyną alergii, co ma miejsce wówczas, gdy soczewka jest źle dopasowana albo ma nierówne brzegi. Alergię mogą wywoływać również osady znajdujące się na powierzchni soczewek.
Pacjent odczuwa pieczenie oraz łzawienie.
Objawami przedmiotowymi SPK są powierzchowne, punkcikowate nacieki rogówki.
W ostatnich latach alergia stała się chorobą społeczną, co jest związane z coraz większą liczbą osób noszących soczewki kontaktowe. W większości przypadków alergiczne zapalenie spojówek jest przyczyną dyskomfortu pacjentów, przeszkadza w codziennych czynnościach życiowych i utrudnia pracę. W wielu przypadkach alergia naraża człowieka na długotrwałe przyjmowanie leków – miejscowo i ogólne – oraz wymaga częstych wizyt u okulisty.
Profilaktyka alergii ocznej i jej leczenie polegają na:
zachowaniu odpowiedniej higieny podczas stosowania soczewek kontaktowych,
używaniu płynów do pielęgnacji soczewek, dzięki którym możliwe są ich dezynfekcja i usunięcie z nich powierzchownych osadów,
przestrzeganiu prawidłowego czasu noszenia soczewek kontaktowych (zgodnego z ich przeznaczeniem),
prawidłowym doborze rozmiaru soczewek – zbyt ciasna soczewka utrudnia przepływ filmu łzowego, który oczyszcza rogówkę i ją odżywia, zbyt duża soczewka natomiast odstaje od rogówki, a jej brzegi uszkadzają tarczkę spojówki powiek,
stosowaniu kromoglikanu sodu (np. 4% Cusicrom) w uzasadnionych przypadkach.
Zakażenia oczu mogą prowadzić do owrzodzeń, stwarzając zagrożenie dla narządu wzroku – ze ślepotą włącznie, dlatego każdy przypadek alergii ocznej powinien być traktowany indywidualnie.
Piśmiennictwo:
1. Górski P: Sezonowe i całoroczne (alergiczne) zapalenie spojówek. Terapia 2003, 2, 5-10.
2. Kański JJ: Okulistyka kliniczna. Urban & Partner, Wrocław 1997, 72-75, 84-86, 139-140.
3. Katelaris CH: Giant papillary conjunctivitis – a review. Acta Ophthalmol Scand 1999, 77, 17-20.
4. Kęcik T, Pauk M, Samsel A: Zapalenie spojówek. Terapia 2000, 11, 3-6.
5. Mędrala W: Postacie alergicznych chorób oczu. Podstawy alergologii. Górnicki, Wrocław 2006, 281-295.
6. Szaflik J, Zaleska-Żmijewska A, Izdebska J: Choroby alergiczne oczu. Alergia 2005, 2, 24.
7. Szaflik J, Zaleska-Żmijewska A, Izdebska J: Izolowane alergiczne zapalenie spojówek. Alergia 2003, 2, 17.
 


Redakcja czasopisma "Kontaktologia i optyka okulistyczna"
Oftal Sp. z o.o.
tel./fax: (0-22) 670-47-40
centrala: (0-22) 618-84-85 wew. 52-45
03-709 Warszawa ul. Sierakowskiego 13 (Szpital)

Redakcja ored@okulistyka.com.pl


Standard kodowania strony ISO 8859-2